ලංකාවාසීන්ගේ මුදුන් මල්කඩ.....
ශ්රී දළදා
මාලිගාව ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ වාම ශ්රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ වැඩ සිටින ලෝක පූජිත
වූ ශ්රේෂ්ඨ සිද්ධස්ථානයකී. නොකඩවාම දිනපතා දෙස් විදෙස් බැතිමතුන් ගේ හා ලොව
නන්දෙසින් පැමිණෙන සංචාරකයින්ගේ විශේෂ ගෞරව පූජෝපහාරයට පාත්රවන්නා වූ මේ
සිද්ධස්ථානය වර්ෂ 1988 දී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුමයක් ලෙස ප්රකාශයට පත්කරන ලදී.
අනුපමේය සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇති සකල ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවගේ මුදුන් මල්කඩ බඳු ශ්රී
දළදා මාලිගාව වාස්තු විද්යාත්මක ලක්ෂණ, උඩරටටම ආවේණික වූ
ලක්ෂණයන්ගෙන් මෙන්ම ඉපැරණි දළදා මාලිගා නිර්මාණ ලක්ෂණයන්ගෙන් ද අනූනය. මහනුවර ශ්රී
දළදා මාලිගය මහනුවර නගරයට නැගෙනහිරින් උඩවත්ත කැළය අසල රජ මාලිගාව ආසන්නයේ ඉදිකර
ඇත. උතුරු දෙසින් රජ මාලිගය පිහිටා ඇත. දකුණු දෙසින් කිරි මුහුද හෙවත් මහනුවර
වැවය. බස්නාහිරින් නාථ හා පත්තිනි දේවාල පිහිටා ඇත්තේය. ජීවමාන නිර්මාණයක් බඳු වූ ශ්රී
දළදා මන්දිරයරන්, රිදී, ඇත්දල,පිත්තල ආදි
කැටයම් යොදා සෝභාමානවත් කොට ඇත. ඓතිහාසික සෙංකඩගලපුර මහනුවර ප්රථම දළදා මාලිගාව
ගොඩනඟා ඇත්තේ ක්රි.ව. 1592-1604 අතර කාළය රජ කළ පළමු වෙනි විමලධර්මසූරිය රජතුමා
විසිනි. එතුමා ඉදි කළ දළදා මාලිගාව පෘතුගීසි ආක්රමණිකයෝ විනාශ කළ බව ඉතිහාසයේ
දැක්වේ. අනතුරුව එම දළදා මාලිගාව පිහිටා තිබූ ස්ථානයේම දෙවන රාජසිංහ රජු විසින් (ක්රි.ව.
1635-1687) මහනුවර දෙවන දළදා මාලිගාව ඉදි කර ඇත.
එය ද
ලන්දේසිහු දවා අළු කර විනාශ කළ බවත්, අනතුරුව ක්රි.ව. 1687 දී රජ වූ දෙවන විමලධර්මසූරිය
රජතුමා විසින් මහාර්ඝ තෙමහල් දළදා මන්දිරයක් ගොඩනංවා දළදා වහන්සේ එහි තැන්පත් කොට
නානා විධ පුද සත්කාර සිදු කළ බව දළදා ඉතිහාසයේ දැක්වේ. එම දළදා මැඳුර කල්යත්ම
දිරාපත්ව විනාශ වූයෙන් ඔහුගේ පුත් ශ්රී වීර පරාක්රම නරේන්ද්රසිංහ රජු (ක්රි.
ව. 1707-1739)වර්ථමානයේ දක්නට ලැබෙන දෙමහල් දළදා මාලිගාව ඉදි කර ඇත. දළදා මාලිගාව
පිහිටා ඇති මහනුවර නගරයම යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කර ඇත.මල්වතු හා
අස්ගිරි යන දෙපාර්ශවයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා දිනපතාම දළදා වහන්සේට පූජා සත්කාර කරති.
මෙම පූජාව (තේවාව) දිනකට තුන් වරක් (පාන්දර, දවල් සහ සවස) පවත්වයි. බදාදා දිනවල විශේෂ
පූජාවක් ලෙස නානුමුර මංගල්යය පවත්වයි. මෙහිදී සුවඳ ගැන්වූ ඖශධීය ජලයෙන් සංකේත
වශයෙන් දළදා වහන්සේ ස්නානය කරවනු ලබයි. මෙසේ ස්නානය කරවීමෙන් ලැබෙන ජලයේ රෝග සුව
කරීමේ ආනුභාවයක් ඇති බව විශ්වාස කෙරේ.
දන්ත ධාතූන් වැඩහිඳිනා භූමිය.........
මහනුවරට නැගෙනහිරින් උඩවත්ත කැළයත් හන්තාන කඳුවැටිය එක්පසකින් හා බහිරව කන්ඳ තවත් පැත්තකින් වටවු මහනුවර රාජධානිය සෞම්ය දේශගුණයකින් යුක්තය.ඕනෑම භෝගයක් වැවිමට තරම් සශ්රිකය.අලුත් නුවර,මැදමහනුවර, හඟුරන්කෙත නුවර, නිළඹේ නුවර, සෙංඛඩගල නුවර, හා ගලේ නුවර, දළඳා වහන්සේගේ ආරක්ෂිත ප්රදේශ වේ.
දළදා මාලාගවේ සතර මංගල්යයන්........
සෙංකඩගල දළදා
මැදුරේ අතීතයේ සිට පැවතෙන මංගල්යයන් 4ක් ඇත.
1. අලුත් සහල්
මංගල්ලය
2. අලුත් අවුරුදු
මංගල්ලය
3. ඇසල මංගල්ලය
4. කාර්තික
මංගල්ලය
දළඳා මාළිගාවේ
ඇත් පන්තිය......
සිංහ රාජා,ඒකදන්තයා,ඉන්දි
රාජා,සුමන,විජය රාජා,ජය රාජා,කදිරා,නාලක,මියන් රාජා,බුරුම රාජා,මිගාර,කාවේරි,නවම්
රාජා,කණ්ඩුල
දළඳා මාළිගාවට තවත් ප්රධාන අංගයක් ලෙස දතර මහා දේවාල හැදින්විය හැක. මේවා
ශ්රි විෂ්ණු , ශ්රි කතරගම,
ශ්රි පත්තිනි,යන දේවාල හතර මහා
දේවාල නමින් හැඳින්වේ. ඉන් කතරගම දේවාලය හැර ඉතිරි ඒවා දළඳා මළුව අවට ඉඳිකෝට ඇත.
ශ්රි දළඳා මාළිගාවේ සතර මංගල්යයේදි මෙම සිව් මහා දේවාල වැදගත් වේ.විශේෂයෙන් 1753
වර්ෂයෙන් පසු කීර්ති ශ්රි රාජසිංහ රජු දවස සිට වර්තමානය දක්වා ශ්රි දළඳා මාළිගාව
පෙරටුකොටගෙන මෙම දේවාල හතර පිළිවෙලින් පෙරහැරේ යයි.
සෙංකඩගල
පෙරහැර මංගල්යය......
